Hướng dẫn chuẩn bị tài liệu chính sách an toàn xã hội trong khuôn khổ Dự án Sửa chữa và nâng cao an toàn đập (WB8)

11/12/2018 11:50:00 SA
Nhóm tư vấn chuẩn bị dự án Nâng cao An toàn đập (WB 8) thuộc Viện Khoa học thủy lợi Việt Nam giới thiệu tóm tắt tài liệu hướng dẫn lập chính sách an toàn xã hội do Ngân hàng thế giới tài trợ.

HƯỚNG DẪN

CHUẨN BỊ TÀI LIỆU CHÍNH SÁCH AN TOÀN XÃ HỘI

 

Nhóm tư vấn dự án Viện Khoa học Thuỷ lợi Việt Nam

 

1. Đánh giá tác động xã hội (SA) của dự án

1.1. Lưu ý các trường hợp khi tiến hành đánh giá xã hội

Đối với các Tiểu dự án (TDA) sửa chữa đập nhỏ, mà không ảnh hưởng đến việc sử dụng nước của cộng đồng trong diện tích phục vụ, bao gồm cả cộng đồng ở thượng lưu của đập, nên tập trung vào việc đánh giá các tác động trực tiếp do việc thi công gây ra; ví dụ như việc thu hồi đất tạm thời hay vĩnh viễn phục vụ cho việc sửa chữa đập chính. Nếu có thu hồi đất, Kế hoạch hành động Tái định cư (RAP), hoặc RAP rút gọn, phải được chuẩn bị bởi tư vấn cấp tỉnh theo quy định của Khung chính sách Tái định cư (RPF) được áp dụng cho cả dự án. Ngoài ra, cần rà soát xem có người DTTS trong khu vực TDA, hoặc khu vực bị ảnh hưởng hay không (như được xác định trong báo cáo đánh giá tác động môi trường tiểu dự án). Nếu có người DTTS trong khu vực TDA, họ phải được tham khảo ý kiến, cho dù họ bị thu hồi đất hay đơn giản chỉ là đang sinh sống trong khu vực dự án, hoặc đang được hưởng lợi từ nguồn nước của đập trong TDA. Cần tham khảo ý kiến của Ngân hàng cho từng trường hợp để thống nhất về phạm vi đánh giá xã hội cho từng TDA, tránh phải có những đánh giá thêm vào phút cuối.

Đối với các TDA sửa chữa đập lớn, có khả năng ảnh hưởng đến việc sử dụng nước của cộng đồng trong trong diện tích phục vụ (hạ lưu), bao gồm cả cộng đồng ở thượng lưu của đập, việc đánh giá các tác động xã hội tiềm tàng sẽ không chỉ tập trung vào những tác động trực tiếp do thi công gây ra (thu hồi đất), mà còn có những tác động của TDA đến người dân trong diện tích phục vụ, họ có thể bị giảm hoặc ngừng cung cấp nước do sửa chữa đập. Trong trường hợp này, nên tìm hiểu có cách nào khác để tránh hoặc giảm thiểu các tác động có thể xảy ra; ví dụ như áp dụng các biện pháp thi công tránh hay giảm khả năng phải ngừng cấp nước cho một bộ phận người dùng ở hạ lưu. Khi người dân ở hạ lưu có khả năng bị ảnh hưởng vì lý do này, nên đánh giá thiệt hại kinh tế-xã hội tiềm tàng mà người dân có thể gặp phải do thiếu nước tưới trong quá trình thi công của TDA và đề xuất biện pháp giảm thiểu, kể cả việc bồi thường, để đảm bảo những người bị ảnh hưởng sẽ được bồi thường kịp thời, đầy đủ, và không tác động xấu đến các việc kiếm sống hay cuộc sống của họ.

1.2. Đề cương Nội dung đánh giá tác động xã hội của dự án

1.      Giới thiệu chung

-         Mục tiêu của dự án

-         Các hợp phần

2.      Phương pháp

-         Mục tiêu của đánh giá xã hội

-         Phương pháp thực hiện

3.      Đặc điểm tự nhiên, kinh tế xã hội khu vực dự án

-         Tổng quan về tình hình kinh tế - xã hội trong vùng dự án:

+ Tóm tắt các đặc điểm tự nhiên (loại hình thiên tai, tần suất, mức độ tác động,....),

+ Các đặc điểm kinh tế - xã hội (dân tộc, giới, điều kiện phát triển kinh tế của cộng đồng,...);

-         Tình hình kinh tế - xã hội của người dân trong vùng dự án:

+ Đánh giá tình hình KT-XH từ kết quả khảo sát

+ Kết quả phân tích giới

+ Đặc điểm về dùng nước, quản lý công trình,

+ Đặc điểm về mất an toàn công trình

4.      Tác động tích cực

-         Các tác động tích cực

-         Giải pháp làm tối đa hóa hiệu quả đầu tư

5.      Tác động tiêu cực tiềm tàng

-         Tác động tái định cư: Số hộ, số người BAH, Tác động đến nhà ở, đất ở, Tác động thu hồi đất sản xuất, Tác động đến công trình phụ, vật kiến trúc, Tác động cây cối, hoa màu...

-         Bất đồng về lợi ích và tác động đến kinh tế địa phương

-         Tác động đến nhóm dễ bị tổn thương: DTTS, người nghèo, phụ nữ đơn thân làm chủ hộ....

-         Tác động gián tiếp: bị cắt nguồn nước tưới  trong quá trình thi công sửa chữa đập (nếu có); bị ảnh hưởng đi lại, vận chuyển hành hóa, giao lưu xã hội; bị thiệt hại nguồn thu nhập do ảnh hưởng đến sản xuất/kinh doanh.

-         Bình đẳng giới

-         Tác động đến sức khỏe và an toàn cộng đồng

-         Tác động hoặc bị tác động đến môi trường lao động

-         Tác động sinh kế của cộng đồng

-         Mâu thuẫn trong sử dụng nước

-         Tác động đến công trình, dịch vụ công cộng

-         Tác động đến di sản văn hóa, công trình công cộng

6.      Giải pháp giảm thiểu

Phân tích các phương án giảm thiểu tác động tiêu cực

7.      Vai trò của các bên liên quan: chính quyền, đơn vị quản lý công trình, đơn vị thi công, cộng đồng, ...

8.      Kết luận và kiến nghị

9.      Các phụ lục:

-         Kế hoạch quản lý sức khỏe cộng đồng,

-         Kế hoạch truyền thông, tham vấn cộng đồng có sự tham gia

-         Kế hoạch hành động về giới

-         Mô tả hệ thống giải quyết khiếu nại

-         Mô tả công tác chuẩn bị thực hiện bao gồm tổ chức, chế chế và công tác giám sát đánh giá

1.3. Các biểu mẫu thu thập thông tin- sàng lọc tác động xã hội

Các biểu mẫu thông tin sàng lọc (chưa bao gồm các công cụ đánh giá định tính và định lượng) phục vụ lập báo cáo đánh giá tác động xã hội)

Các cộng cụ đánh giá, phân tích được nêu trong phụ lục: các công cụ khảo sát định tính, định lượng (khảo sát hộ gia đình và các hướng dẫn phỏng vấn, thảo luận).

2. Nội dung phân tích giới và kế hoạch hành động giới

Kế hoạch hành động giới (GAP) cho toàn dự án sẽ được Tư vấn xã hội trung ương lập trên cơ sở kết quả phân tích giới của các tiểu dự án. Nội dung phân tích giới được xem như là một phụ lục của báo cáo tác động xã hội.

Đề cương Nội dung phân tích giới

A.    Về dân số học

1.         Thành phần theo tiểu vùng, giới, dân tộc, tuổi,

2.         Xu thế nhập và di cư theo nam và nữ

3.         Tỷ lệ các gia đình có chủ hộ là nữ

4.         Quy mô gia đình

5.         Tuổi khi xây dựng gia đình, theo giới

B.     Về kinh tế

1.      Mức thu nhập và nguồn thu theo giới

2.      Kiểu chi tiêu và việc ra quyết định theo giới

3.      Sở hữu và sử dụng đất theo giới

C.    Về sức khỏe

1.      Tỷ lệ tăng dân số

2.      Tỷ lệ tử vong của trẻ em và bà mẹ

3.      Tình trạng cung cấp dịch vụ

4.      Tỷ lệ sinh và việc ra quyết định

5.      Phân bổ thực phẩm và mức độ dinh dưỡng trong gia đình, theo giới

6.      Tình trạng bạo lực gia đình

D.    Giáo dục

1.      Tỷ lệ nhập học và biết chữ theo giới

2.      Tỷ lệ bỏ học theo giới

3.      Lao động trẻ em theo giới

E.     Vị thế của phụ nữ

1.      Đại diện và nhận thức của giới lãnh đạo

2.      Quan niệm và thực tiễn văn hóa xã hội của phụ nữ và nam giới

3.      Chính sách và pháp luật phân biệt giới

4.      Khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội

5.      Quyền ưu tiên

F.     Vai trò và trách nhiệm của giới

1.      Phân công lao động theo giới trong sản xuất (trong nông nghiệp và các hoạt động tạo thu nhập) và tái sản xuất (việc nhà và chăm sóc con cái).

2.      Mức độ phân bổ thời gian làm việc theo giới cho từng công việc.

G.    Liên quan trực tiếp tới dự án

1.      Tác động tích cực:

-          Cải thiện điều kiện mất an toàn, hạn chế rủi ro với phụ nữ trong khu vực dự án

-          Giảm thiểu thời gian sản xuất tạo cơ hội tham gia của phụ nữ trong các hoạt động xã hội, cộng đồng

2.      Tác động tiêu cực:

-          Ảnh hưởng  do việc thu hồi đất, giải phóng mặt bằng, tái định cư

-          Các ảnh hưởng do hạn chế/mất khả năng lấy nước phục vụ sản xuất/sinh hoạt, ảnh hưởng tới sinh kế/thu nhập trong thời gian thi công

-          Ảnh hưởng do tăng nguy cơ ngập lũ khi hồ tích nước đối với khu vực thượng lưu và khả năng mất an toàn do xả lũ đối với hạ lưu

3. Đánh giá nguy cơ lây nhiễm, truyền nhiễm bệnh và Kế hoạch bảo vệ sức khỏe cộng đồng

- Kết quả đo lường nhận thức người dân khu vực thi công công trình về các bệnh lây nhiễm và truyền nhiễm

- Kết quả đo lường nhận thức cộng đồng về phòng tránh tệ nạn xã hội và các bệnh xã hội

- Đánh giá mạng lưới y tế, chăm sóc sức khỏe có khả năng can thiệp kịp thời trong vùng dự án

- Kế hoạch truyền thông nâng cao nhận thức (vai trò của các bên liên quan, tổ chức, kế hoạch thực hiện, nguồn kinh phí dự kiến)

- Giải pháp can thiệp, giảm hại cho người dân và các đối tượng nguy cơ cao.

- Giám sát và đánh giá

4. Chiến lược truyền thông, tham vấn cộng đồng

- Thực trạng người dân nắm bắt thông tin về dự án

- Nhu cầu thông tin về dự án: tiến độ, phạm vi, các tác động, giải quyết các vướng mắc liên quan đến dự án…

- Các hình thức truyền thông hiệu quả, phù hợp với cộng đồng tại khu vực dự án

- Quy trình tham vấn

- Kết quả đánh giá nhận thưc cộng đồng về rủi ro mất an toàn đập;

- Nhu cầu tăng cường nhận thức cộng đồng về mất an toàn đập và các bệnh lây/truyền nhiễm

- Giải pháp và phương tiện truyền thông

4. Kế hoạch hành động tái định cư

4.1. Các bước cần tuân thủ khi thực hiện lập Kế hoạch hành động tái định cư

Kế hoạch hành động Tái định cư (RAP) của tiểu Dự án do Tư vấn địa phương lập, sau khi Khung chính sách tái định cư của dự án được phê duyệt Tư vấn địa phương sẽ hoàn thiện Kế hoạch hành động tái định cư trình lên nhà tài trợ để thông qua trước khi UBND tỉnh phê duyệt chính thức. Trong giai đoạn chuẩn bị dự án đầu tư RAP của Tiểu dự án, cần thực hiện theo các bước sau đây:

Bước 1: Dựa trên thiết kế sơ bộ Tiểu dự án, kết quả sàng lọc tác động xã hội sẽ xác định xem Tiểu dự án đó thuộc loại nào trong số nhưng loại sau (theo mức gây ra tác động tái định cư): (i) không gây ra tác động tái định cư, (ii) gây tác động tái định cư không đáng kể (cần xây dựng Kế hoạch tái định cư tóm tắt) và (iii) gây tác động tái định cư đáng kể (cần lập một kế hoạch Tái định cư đầy đủ).

Bước 2: Xây dựng thiết kế phần công trình của Tiểu dự án, dựa vào sự tham vấn ý kiến của những người có thể bị ảnh hưởng và của các chuyên gia, nhà quản lý, tổ chức, chính quyền địa phương để tránh tối đa tác động tái định cư. Ví dụ, lựa chọn, nắn hay điều chỉnh các tuyến, giải pháp thi công, công nghệ thi công nhằm giảm thiểu tác động thu hồi đất đối với các hộ dân đang sinh sống trong khu vực, sử dụng phần lưu không có thể làm giảm đáng kể mức độ tác động tái định cư tới người BAH.

Bước 3: Đối với các Tiểu dự án rơi vào trường hợp (iii) như mô tả ở trên, sẽ phải tiến hành khảo sát kinh tế xã hội. Khảo sát kinh tế xã hội sẽ bao gồm thống kê nhân khẩu và điều tra các hộ gia đình có thể bị ảnh hưởng, sẽ áp dụng quy trình sau:

(i)           Thực hiện đánh giá cho toàn vùng dự án.

(ii)         Thực hiện Điều tra ước tính thiệt hại (IOL)cho toàn bộ thiệt hại của người BAH nhằm xác định các loại hình tác động, mức độ ảnh hưởng và kiểm kê tài sản bị thiệt hại. Đồng thời, thông báo những người có khả năng bị ảnh hưởng (không phân biệt) về việc đầu tư, những tác động tiềm tàng, và những nguyên tắc và quyền lợi theo Chính sách tái bồi thường, thu hồi đất, tái định cư (Biểu mẫu 3);

(iii)      Thực hiện điều tra kinh tế xã hội (SES)đối với ít nhất 20% số hộ BAH, và 100% của những người BAH nặng và nhóm dễ bị tổn thương trong khu vực dự án nhằm thiết lập lại bộ dữ liệu ban đầu về điều kiện kinh tế - xã hội của hộ gia đình bị ảnh hưởng.

(iv)       Thực hiện một cuộc khảo sát giá thay thế cho các loại tài sản bị ảnh hưởng làm cơ sở để xác định mức bồi thường của chi phí thay thế. Xác định thiệt hại theo quy định ma trận quyền lợi

(v)         Cung cấp thông tin dự án và tái định cư cho tất cả những người bị ảnh hưởng dưới các hình thức và ngôn ngữ dễ hiểu, và tham vấn về bồi thường, phương án tái định cư, bao gồm cả các khu tái định cư và phục hồi kinh tế.

Bước 4. Chuẩn bị Kế hoạch hành động Tái định cư (RAP). Sau khi xác định số người bị ảnh hưởng, số tài sản bị ảnh hưởng, và kinh phí dự kiến cho công tác bồi thường, hỗ trợ cho mỗi loại, xem xét và cập nhật các quyền lợi của người BAH trong Ma trận quyền lợi phù hợp điều kiện của từng tiểu dự án.

Bước 5: Kế hoạch hành động tái định cư sau khi được lập sẽ được địa phương gửi Tư vấn xã hội của dự án và CPO xem xét trước khi trình cho Ngân hàng Thế Giới xem xét và thông qua. Sau khi có ý kiến không phản đối của Ngân hàng Thế giới UBND tỉnh sẽ phê duyệt Kế hoạch hành động tái định cư này. Kế hoạch hành động tái định cư đã thỏa mãn những yêu cầu của Ngân hàng, được chính quyền địa phương phê duyệt và công bố công khai tới cộng đồng trong khu vực dự án.

4.2. Điều tra ước tính thiệt hại (IOL)

Kiểm kê và ước tính thiệt hại (IOL) tài sản sẽ thu thập dữ liệu về những tài sản bị ảnh hưởng của 100% những người BAH  theo thiết kế kỹ thuật chi tiết. Dữ liệu thu thập được trong IOL cho biết được mức độ ảnh hưởng của dự án. Đối với mỗi tiểu dự án/công trình, phạm vi dữ liệu bao gồm:

-        Tổng diện tích đất bị ảnh hưởng, loại tài sản đất đai;

-        Tổng diện tích công trình bị ảnh hưởng, loại công trình (bao gồm công trình chính và phụ);

-        Tình trạng pháp lý của đất đai và công trình bị ảnh hưởng, thời hạn thuê hoặc sở hữu;

-        Chất lượng và loại cấy cối, mùa vụ bị ảnh hưởng;

-        Chất lượng của những thiệt hại khác như kinh doanh hay thu nhập, việc làm hoặc tài sản sản xuất khác; dự tính thu nhập ròng từ những cửa hàng không chính thức;

-        Chất lượng/diện tích của những tài sản chung hoặc tài sản cộng đồng hoặc công cộng bị ảnh hưởng, theo loại;

-        Tóm tắt dữ liệu các hộ bị ảnh hưởng, theo dân tộc, giới của chủ hộ, nhân khẩu của hộ, nguồn thu nhập chính và phụ của hộ, mức độ thu nhập, đặc điểm hộ gia đình (hộ có chủ hộ là nữ giới, người già, người tàn tật, nghèo khó hay thuộc nhóm dân tộc);

-        Xác định đất đai hay nguồn thu nhập bị ảnh hưởng chính;

Hiểu biết của người BAH về đầu tư và mong muốn bồi thường, và nếu cần, về khu di dời và các biện pháp phục hồi.

4.3. Điều tra kinh tế - xã hội (SES)của hộ bị ảnh hưởng tái định cư

SES sẽ thu thập thông tin từ mẫu của 20% người BAH và 100% người BAH nặng, có xem xét đến tỷ lệ mẫu theo giới tính và dân tộc. Mục đích của SES là cung cấp dữ liệu cơ sở về người BAH để đánh giá tác động TDA và sẽ được sử dụng cho việc giám sát tái định cư. Phạm vi dữ liệu thu thập bao gồm:

-      Chủ hộ: tên, giới tính, tuổi, sinh kế hoặc nghề nghiệp kiếm sống, thu nhập, trình độ văn hóa và dân tộc, quy mô hộ;

-      Thành viên trong hộ: số lượng, sinh kế/nghề nghiệp, trình độ học vấn,;

-      Điều kiện sống: cơ sở hạ tầng, tiếp cận nước, vệ sinh, năng lượng cho nấu nướng và thắp sáng, chủ sở hữu tài sản lâu bền, và

-      Tiếp cận những dịch vụ công cộng và đồ dùng cơ bản.

4.4. Đề cương Kế hoạch hành động tái định cư đầy đủ

Báo cáo Kế hoạch hành động Tái định cư đầy đủ bao gồm các nội dung sau:

1.                  Giới thiệu

-      Mô tả các hợp phần dự án

-      Mô tả  tóm tắt những tác động tiêu cực và thu hồi tài sản

-      Xác định những bên liên quan chính bao gồm các nhóm xã hội dễ bị tổn thương trước nguy cơ bị làm cho nghèo khổ và suy yếu

-       Cho biết những biện pháp đã được áp dụng để giảm thiểu những tác động tiêu cực

2.      Kết quả điều tra kinh tế - xã hội của người bị ảnh hưởng

a.      Xem xét đặc điểm kinh tế xã hội của người bị ảnh hưởng (BAH), bao gồm:

-      Không gian phân bố, quy mô hộ gia đình và thành phần, cấu trúc độ tuổi- giới tính;

-      Điều kiện sống, cơ sở hạ tầng và khả năng tiếp cận dịch vụ công cộng

-      Mức thu nhập, bao gồm cả nghề nghiệp chính, các nguồn bổ sung thu nhập, và các hoạt động sinh kế

-      Tình trạng nắm giữ và sử dụng đất đai và công trình (đặc điểm sử dụng đất, bao gồm cả diện tích và đặc điểm chất lượng, đặc điểm của công trình, bao gồm các công trình xây dựng).

3.      Phạm vi thu hồi đất và các tác động do thu hồi đất:

-      Các hộ bị ảnh hưởng nghiêm trọng (tổn thất từ 10% đất sản xuất và từ 10% thu nhập trở lên do tác động bởi dự án):

-       Các hộ phải di dời

-      Các hộ bị ảnh hưởng cơ sở kinh doanh

-      Các hộ bị ảnh hưởng nhẹ

-      Các hộ bị ảnh hưởng bởi các tác động nhỏ, chỉ nhận được bồi thường cho công trình phụ hoặc nhận hỗ trợ "sắp xếp lại"

-      Người thuê mướn, người lao động, nhân viên, hoặc những người không có đất đai khác bị ảnh hưởng bởi dự án

-      Các tác động gián tiếp có thể xảy ra

Đọc ngữ âm

4.      Khung pháp lý

-      Mô tả mục tiêu của chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

-      Tiêu chí hợp lệ cho người BAH, bao gồm ngày khóa sổ kiểm kê nếu cần

-      Mô tả quyền lợi bồi thường và những loại hình hỗ trợ khác cho từng nhóm người BAH

-      Mô tả những biện pháp cụ thể để giảm nhẹ tác động tiêu cực tới những nhóm dễ bị tổn thương (nếu có liên quan)

-      Ma trận quyền lợi

5.      Kế hoạch hành động tái định cư

-      Xem xét tính phù hợp của những phương án khu vực vực tái định cư khác nhau

-      Tiêu chí chọn địa điểm, mô tả địa điểm

-      Xem xét việc quản lý và bảo vệ môi trường tại mỗi vùng tái định cư

-      Các lựa chọn di dời/di dân sơ bộ của người BAH (kêt quả tham vấn người BAH)

-      Xem xét những lựa chọn cung cấp nơi ở, cơ sở hạ tầng và các dịch vụ xã hội

-      Xem xét quy trình tham vấn với người BAH trong việc lựa chọn các phương án tái định cư trong quá trình triển khai

-      Thu thập dữ liệu kinh tế xã hội của dân cư địa phương nếu có thể áp dụng

6.      Các biện pháp phục hồi sinh kế, thu nhập

-      Mô tả các tiêu chí hợp lệ cho các biện pháp phục hồi sinh kế, thu nhập

-      Mổ tả kết quả PRA (Phân tích những khó khăn, tồn tại, cơ hội và thách thức -SWOT) của người BAH sinh kế và thu nhập

-      Phân tích tính khả thi của bất kỳ chương trình phục hồi sinh kế, thu nhập nào khác bao gồm sử dụng bồi thường đất đai cho tập thể, nhu cầu đào tạo của người BAH trong bối cảnh cơ hội việc làm và nhu cầu thị trường, tiếp cận tín dụng và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ cho người BAH quan tâm đến phát triển doanh nghiệp nhỏ

-      Sắp xếp thể chế để hỗ trợ tài chính và quản lý các chương trình phục hồi sinh kế thu nhập

-      Vai trò của các bên liên quan

7.      Phổ biến thông tin và tham vấn cộng đồng

-      Phổ biến thông tin

-      Tham vấn cộng đồng: Các hoạt động tham vấn công khai và công bố thông tin được thực hiện trong suốt quá trình chuẩn bị RAP. Trong quá trình này, cần được tiến hành giữa các nhóm nam và nhóm nữ.   Việc này có thể bao gồm mối quan tâm đặc biệt tới bảo đảm tài sản của nữ giới, quyền sử dụng đất, và nhằm đảm bảo sự phục hồi thu nhập và tiêu chuẩn sống của họ. Tại những khu vực có người dân tộc thiểu số bị ảnh hưởng, việc tham vấn cần được tiến hành một cách phù hợp với văn hóa của họ.

-      Mô tả các cơ hội cho người BAH tham gia lập kế hoạch tái định cư và thực hiện

-      Công bố thông tin: Thủ tục công bố RAP, thông tin về tái đinh cư các phương án bồi thường tái định cư  tới người BAH dưới các hình thức và ngôn ngữ, nơi quy định

8.      Cơ chế giải quyết khiếu nại

-      Thủ tục áp dụng đối với việc nộp hồ sơ khiếu nại, xem xét và ra quyết định

9.      Tổ chức thực hiện

(a)  Xác định các cơ quan chịu trách nhiệm cho các hoạt động tái định cư

(b)  Đánh giá về năng lực thể chế của các cơ quan đó; và

-      Các cơ quan thực hiện, vai trò và trách nhiệm

10. Dự toán chi phí và ngân sách

-      Quy trình thực hiện khảo sát giá thay thế (tổng hợp kết quả và phân tích)

-      Ước tính chi phí tổng hợp cho từng loại tài sản BAH

-      Dự toán chi phí cho các chương trình phục hồi thu nhập, quản lý, theo dõi và giám sát

-      Nguồn ngân sách và trách nhiệm tài chính cho các chi phí liên quan đến tái định cư

-      Dự phòng cho các hoạt động và dự phòng giá

11. Kế hoạch thực hiện

-      Kế hoạch thực hiện các hoạt động tái định cư (gắn với thời gian biểu của toàn dự án )

-      Kế hoạch/quy trình cập nhật và thực hiện RAP

§

§

§

§

12.Giám sát và đánh giá

-      Liệt kê các chỉ số theo dõi hoạt động

-      Trách nhiệm thể chế và thủ tục theo dõi nội bộ dự án

-      Thảo luận về vai trò, nếu có, của tổ chức dựa vào cộng đồng và các tổ chức liên quan

-      Nội dung và tần suất báo cáo theo dõi.

Đề cương Kế hoạch Tái định cư rút gọn

Báo cáo tái định cư rút gọn bao gồm các nội dung  cơ bản như sau:

-      Mô tả dự án và điều kiện kinh tế xã hội khu vực tiểu dự án

-      Khung pháp lý, chính sách tái định cư và quyền lợi của người BAH

-      Kết quả điều tra dân số, kinh tế xã hội của những người BAH

-      Tác động gây ra do việc thu hồi đất sản xuất (sinh kế, thu nhập)

-      Đề xuất các hỗ trợ cho các hộ/người BAH

-      Tổ chức thực hiện

-      Nguồn vốn và ước tính chi phí

-      Kế hoạch thực hiện.

5. Kế hoạch phát triển dân tộc thiểu số cho tiểu dự án

Việc triển khai Dự án Sửa chữa và nâng cao an toàn đập, các nhóm DTTS ở khu vực các TDA có thể sẽ hưởng những lợi ích lâu dài từ dự án nhờ hệ thống quản lý được cải thiện và năng lực phòng rủi ro của họ được xây dựng, nhưng một số người trong số họ có thể bị ảnh hưởng bất lợi bởi việc thu hồi đất và/hoặc tái định cư. Chính sách và hành động cụ thể nhằm tăng tối đa các lợi ích của dự án và giảm thiểu các tác động tiềm ẩn do thu hồi đất và tái định cư sẽ được giải quyết thông qua việc chuẩn bị các Kế hoạch phát triển DTTS.

Trong quá trình chuẩn bị dự án, bước sàng lọc tác động, tham vấn cộng đồng phải thu được các ý kiến, nguyện vọng và quan tâm của người bản địa về các mục tiêu đầu tư của dự án và ủng hộ đầu tư dự án. Tư vấn địa phương sẽ lập Kế hoạch phát triển dân tộc thiểu số (EMDP), tài liệu này được xây dựng tuân thủ các nguyên tắc của EMPF (do Tư vấn xã hội Trung ương chuẩn bị cho dự án) và được UBND thông qua.

5.1. Các nội dung cần thực hiện để xây dựng Kế hoạch phát triển dân tộc thiểu số

Kế hoạch này sẽ được thực hiện như phần của tài liệu dự án trước sự phê duyệt. Các hoạt động kế hoạch sẽ bao gồm, nhưng không giới hạn, như sau:

-      Xác định cộng đồng DTTS trong khu vực dự án của TDA năm đầu;

-      Tập hợp thông tin ban đầu về nhân chủng học, đặc điểm xã hội, văn hóa và chính trị của cộng đồng DTTS trong khu vực dự án;

-      Rà soát hệ thống sở hữu đất đai; việc sử dụng, tiếp cận và các vấn đề kèm theo (thể chất, tinh thần và văn hóa) tới tài nguyên thiên nhiên của các cộng đồng dân tộc thiểu số khác nhau;

-      Xem xét các khuôn khổ pháp lý và thể chế của Việt Nam liên quan đến các cộng đồng dân tộc thiểu số, bao gồm cả pháp luật và chính sách của Việt Nam và các chính sách của Ngân hàng Thế giới về các dân tộc thiểu số (OP 4.10) có liên quan;

-      Đánh giá tác động của dự án, cả tích cực và tiêu cực, các cộng đồng dân tộc thiểu số, đặc biệt là những tác động cụ thể với đặc điểm dân tộc;

-      Tham vấn với các cộng đồng dân tộc thiểu số, sau một quá trình tham vấn trước, và thông báo để xác định đầy đủ quan điểm, mối quan tâm, yêu cầu và kiến nghị của họ cho dự án và xác nhận sự đồng ý của họ để thực hiện các dự án;

-      Cung cấp thông tin dự án trong một hình thức, phương pháp và ngôn ngữ thích hợp cho các cộng đồng dân tộc thiểu số;

-      Đề xuất và thông báo tham vấn tới cộng đồng các dân tộc thiểu số bị ảnh hưởng (cả đối với các ảnh hưởng gián tiếp trong thời gian thi công, vận hành công trình, các biện pháp cần thiết để phòng tránh và giảm thiểu hoặc bồi thường cho các ảnh hưởng, đảm bảo cộng đồng nhận được lợi ích phù hợp với chính sách của Dự án.

-      Kế hoạch phát triển dân tộc thiểu số sẽ được phát triển bởi việc kết hợp những vấn đề trên.

EMDP nên bao gồm những yếu tố sau đây:

a. Bản tóm tắt các thông tin nêu trong Phụ lục A, khoản 2, (a) và (b) của OP 4.10.

b. Bản tóm tắt của các đánh giá xã hội.

c. Bản tóm tắt các kết quả khảo sát và thông báo tham vấn với cộng đồng các dân tộc thiểu số bị ảnh hưởng đã được thực hiện trong quá trình chuẩn bị dự án (Phụ lục A) và hỗ trợ cộng đồng rộng lớn cho dự án.

d. Khung cho việc bảo đảm tham vấn được thông báo, ngẫu nhiên và trước dự án với cộng đồng bị ảnh hưởng dân tộc thiểu số trong khi thực hiện dự án (xem đoạn 10 của OP 4.10).

e. Một kế hoạch hành động của các biện pháp để đảm bảo rằng các dân tộc thiểu số nhận được lợi ích kinh tế xã hội và văn hóa thích hợp, bao gồm cả, nếu cần thiết, các biện pháp để nâng cao năng lực của các cơ quan thực hiện dự án.

f. Khi tác dụng bất lợi đến người dân tộc thiểu số được xác định, một kế hoạch hành động thích hợp của các biện pháp để tránh, giảm thiểu tối đa, giảm thiểu, hoặc đền bù cho những tác dụng phụ.

g. Dự toán chi phí và tài chính kế hoạch cho EMDP.

h. Thủ tục có thể tiếp cận thích hợp để các dự án giải quyết khiếu nại của cộng đồng các dân tộc thiểu số bị ảnh hưởng phát sinh từ việc thực hiện dự án. Khi thiết kế các thủ tục khiếu nại, người vay sẽ đưa vào tài khoản sẵn có của tòa án tư pháp và cơ chế giải quyết tranh chấp giữa các dân tộc thiểu số.

i. Cơ chế và tiêu chuẩn phù hợp với các dự án để theo dõi, đánh giá và báo cáo về việc thực hiện EMDP. Các cơ chế giám sát và đánh giá cần bao gồm cả tham vấn được thông báo, ngẫu nhiên và trước dự án với cộng đồng các dân tộc thiểu số bị ảnh hưởng.

6. Phương pháp điều tra kinh tế - xã hội phục vụ lập các báo cáo chính sách an toàn xã hội

Các phương pháp phục vụ lập các báo cáo: tác động xã hội, RAP và EMDP bao gồm

(i)       Phương pháp thu thập tài liệu: Nghiên cứu, phân tích chính sách về tái định cư không tự nguyện của nhà tài trợ; Tổng hợp kết quả làm việc trong quá trình chuẩn bị dự án của các bên liên quan; Các báo cáo nghiên cứu khả thi, các đề xuất dự án của các địa phương, các tài liệu về các tiểu dự án đã được chuẩn bị; Báo cáo  phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, các văn bản hiện hành có liên quan; Các tài liệu sẵn có về phong tục tập quán, thói quen của người dân địa phương,..;

(ii)    Phương pháp điều tra thực địa: nghiên cứu thực địa tại các tỉnh vùng dự án, phỏng vấn bảng hỏi kết hợp với phương pháp quan sát thực địa và thảo luận nhóm, phỏng vấn sâu với các cấp lãnh đạo địa phương, đại diện cho nhóm các hộ BAH và nhóm các hộ phải di dời. Hoạt động này giúp thu thập được các thông tin tổng quan về tình hình kinh tế - xã hội, các đặc trưng kinh tế - xã hội của người dân/địa phương vùng dự án, làm cơ sở để đề xuất các giải pháp phù hợp trong giảm thiểu các tác động bất lợi trực tiếp và gián tiếp của dự án.

Khảo sát kinh tế - xã hội cấp hộ gia đình bằng bảng hỏi định lượng:

Dựa trên danh sách các hộ bị ảnh hưởng (BAH) đã được thống kê, tư vấn địa phương sẽ đến từng hộ để phỏng vấn thu thập thông tin. Bên cạnh những câu hỏi với câu hỏi được thiết kế phương án trả lời sẵn có, sẽ có những câu hỏi mở để lấy thêm ý kiến, đồng thời phục vụ cho công tác đánh giá và kiểm chứng mức độ tin cậy của thông tin, xem xét các nhu cầu hỗ trợ, phục hồi sinh kế và các rủi ro khi buộc phải di dời. (xem bảng hỏi trong Phụ lục)

Phỏng vấn sâu:

Thành phần phỏng vấn sẽ bao gồm:

-          Thành viên PMUs, Ban đền bù thành phố, thị xã, huyện;

-          Đại diện hộ bị ảnh hưởng, các hộ bị hưởng lợi trực tiếp, gián tiếp.

(Xem hướng dẫn phỏng vân sâu tại Phụ lục).

Thảo luận nhóm (TLN):

Tư vấn sẽ làm việc với cán bộ lãnh đạo địa phương, các tiểu dự án để lên kế hoạch TLN trọng điểm. Mỗi nhóm khoảng từ 5 - 8 người. Người được mời tham gia TLN được chọn từ đại diện các hộ gia đình với các tiêu chí: hộ bị ảnh hưởng (trực tiếp, gián tiếp), hộ có phụ nữ làm chủ hộ, hộ có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn (người già, tàn tật, gia đình chính sách...).

(Xem hướng dẫn thảo luận nhóm tại Phụ lục)

Quan sát:

Tư vấn sẽ tham quan thực địa, chụp ảnh hiện trạng và trao đổi với người dân, làm rõ các kết quả trong các cuộc phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm làm minh chứng cho kết quả đánh giá.

Phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA):

Kế hoạch hành động Tái định cư (RAP) và kế hoạch Phát triển dân tộc thiểu số, Tư vấn sẽ sử dụng các công cụ đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia để giúp cho cộng đồng dễ dàng xác định được các vấn đề cần tập trung ưu tiên giải quyết liên quan tới nâng cao nhận thức về mục tiêu, các tác động tích cực, tiêu cực tiềm tàng của dự án.

Trên đây là những hướng dẫn cơ bản để lập các tài liệu chính sách an toàn xã hội dành cho TDA năm đầu của Dự án WB8.

(Chi tiết liên hệ nhóm tư vấn để tham khảo tài liệu đầy đủ) 
 
Chú thích tài liệu: 

[1] Tác động được coi là không đáng kể nếu không có người bị ảnh hưởng phải di dờihoặc không có người bị ảnh hưởngmất từ 10% diện tích đất sản xuất trở lên.

[2] Dữ liệu sẽ tách riêng phần giới và dân tộc thiểu số.

[3] Sẽ bao gồm phân tích về giới và dữ liệu sẽ tách riêng đối với giới và dân tộc thiểu số.

[4] Nếu có thêm phân loại người BAH và/hoặc những thiệt hại mới trong IOL (ngoài những vấn đề đã mô tả trong ma trận quyền lợi), các quyền lợi sẽ dựa trên chính sách và hướng dẫn của OP/BP 4.12.

Theo www.vawr.org.vn

Các tin khác

123